Een oud-student aan de priesteropleiding in Roermond had collegedictaten bewaard uit de tijd dat monseigneur Eijk zijn leraar was. Omdat Eijk daarin nogal radicale uitspraken had gedaan, werden de dictaten na de benoeming van monseigneur Eijk doorgegeven aan een kerkhistoricus, die er artikelen over schreef in het weekblad Hervormd Nederland.
Eijk gaf les in moraaltheologie, wat onder andere betekent dat hij de studenten moest uitleggen welke houding een katholieke priester moet aannemen tegenover allerlei maatschappelijke kwesties. Bijvoorbeeld over geboorteplanning, zelfdoding, abortus, de doodstraf en homoseksualiteit. Uit de collegedictaten komt Eijk naar voren als een man met behoorlijk radicale opvattingen over dit soort zaken.
de doodstraf
Zo vindt hij dat de doodstraf niet zonder meer verwerpelijk is. Als een zware crimineel 'een bedreiging vormt voor het algemeen welzijn', dan mag de overheid zo iemand ter dood veroordelen.
Waarom is het nou zo erg dat hij dat vindt? Daar zijn meerdere redenen voor. Ten eerste bestaat in Nederland de doodstraf niet, en is er ook geen sprake van dat er een discussie gaande is over het herinvoeren daarvan. Dan is het nogal raar dat een bisschop de mensen gaat vertellen dat hij vindt dat er redenen zijn om die doodstraf weer in te voeren. Bovendien gaat Eijk daarmee verder dan wat de paus, de leider van de Katholieke Kerk, daarover zegt. In de officiële katholieke leer staat weliswaar nergens dat de doodstraf een verwerpelijke straf is. Maar de paus heeft in zijn laatste kerstboodschap nog opgeroepen om de doodstraf 'in de ban te doen'.
homoseksuelen
Eijk heeft ook rare uitspraken gedaan over homoseksualiteit. Volgens hem is homoseksualiteit een soort ziekte. Een 'neurotische ontwikkelingsstoornis', noemt hij het, die het beste behandeld kan worden door een psycholoog. Hij zou zelfs gezegd hebben dat homoseksuelen niet in staat zijn tot liefde.
Dit zijn uitspraken die in onze tijd wel erg ouderwets en kortzichtig aandoen. Maar het is tegelijkertijd zo dat Eijk met deze mening niet ver afstaat van wat de Katholieke Kerk hierover zegt. De Kerk gaat ervan uit dat homoseksualiteit niet bestaat. Er zouden wel wel homofiele gevoelens bestaan, die voortkomen uit een minderwaardigheidscomplex. Maar volgens de Kerk is er geen sprake van een biologische geaardheid, en dus kan iemand heel goed van zijn homofiele gevoelens afkomen. Wat daar vooral voor nodig is, is er nooit aan toegeven.
Overigens heeft Eijk verontwaardigd laten weten dat hij nooit gezegd heeft dat homoseksuelen geen liefde kunnen voelen. Hij heeft bedoeld te zeggen dat God maar één soort relatie heeft gewild, en dat is die tussen man en vrouw. Relaties tussen mannen, of tussen vrouwen, moeten om die reden worden afgekeurd. De officiële leer van de Kerk zegt ook dat homoseksuele relaties verboden zijn, omdat die nooit gericht kunnen zijn op voortplanting van leven.
voorbehoedsmiddelen
Eijk is tegen het gebruik van voorbehoedsmiddelen, als de pil, condooms en de 'morning after-pil'. Hij stelt het voorkómen van zwangerschap zelfs gelijk aan het plegen van abortus. En abortus is verwerpelijk. Hiermee wijkt Eijk niet af van wat de Kerk daarover zegt. Van de paus weten we ook dat hij voorbehoedsmiddelen en abortus afwijst. Ondanks de overbevolking in de wereld blijft de Katholieke Kerk vasthouden aan het uitgangspunt dat met elkaar naar bed gaan alleen mag als je ervan uitgaat dat er dan ook een kind van komt. Het is één van de redenen waarom veel moderne katholieken moeite hebben met de richtlijnen van de Kerk.
Opmerkelijk is verder Eijks opvatting over zelfdoding. Die beschouwt hij als een onrecht tegenover God. In zijn woorden: 'Opoffering van het lichaam om aan lijden te ontkomen, betekent dat het lichaam en daarmee de persoon als geheel totaal wordt verlaagd tot een gebruiksobject.' Het lichaam is immers Gods schepping? Als het lijden moet, zit daar een bedoeling achter en dan is het niet aan de mens om zich daarvan af te keren.
Houding tegenover joden
Nog één onderwerp waarover monseigneur Eijk iets gezegd heeft, moeten we hier noemen. Het gaat om de houding van de Christelijke Kerk tegenover de joden. De Kerk heeft eeuwenlang het standpunt gehad dat de joden verantwoordelijk zijn geweest voor de dood van Jezus Christus. Eeuwenlang heeft dat ook geleid tot jodenhaat en geweld tegen joden door christenen. Tegenwoordig is dat standpunt officieel door de Kerk verlaten (hoewel nog niet eens zo erg lang geleden). Volgens de collegedictaten zou Eijk gezegd hebben dat het vaak erg wordt overdreven wat de Kerk de joden heeft aangedaan. En dat is iets wat je na alles wat de joden in de geschiedenis is aangedaan, nooit mag zeggen.
Verwarring onder gelovigen
Monseigneur Eijk heeft inmiddels een brief geschreven aan alle leden van de Katholieke Kerk in zijn toekomstige bisdom Groningen. Hij verdedigt zich daarin enigszins. Maar wie de brief goed leest, ziet nergens een regelrechte ontkenning van de uitspraken die hem worden aangewreven. Wel zegt hij dat het niet terecht is om een collegedictaat te citeren, als je niet gehoord hebt wat er tijdens de lessen bij uitgelegd is.
De Kerk heeft zich met de benoeming van monseigneur Eijk als bisschop van Groningen heel wat problemen op de hals gehaald. Het is wel duidelijk dat vanuit Rome al vaker conservatieve bisschoppen zijn benoemd in Nederland. Nederland staat bekend als een nogal opstandige kerkprovincie, waar de gewone gelovigen niet meer alles voor zoete koek slikken wat van bovenaf door Rome wordt geleerd. Maar voor Rome is het zeker ook van belang om die gewone gelovigen binnen de Kerk te houden. Er zijn er in de afgelopen veertig jaar al zoveel geweest die de Kerk de rug hebben toegekeerd, of zelfs het hele geloof hebben verlaten. De uitspraken van monseigneur Eijk zullen ongetwijfeld weer heel wat gelovigen in verwarring brengen.
